اختلال‌های فکی و دندانی یا مال اکلوژن دانش‌واژه دندانپزشکی برای مشکلات مربوط به روی هم قرار نگرفتن (مشکل در بایت) دندان‌ها است. همگی ما تا حدی دچار چنین اختلال‌هایی مثل کجی دندان،جابجایی،انحراف، جلو و عقب بودن فک هستیم. اما باید توجه داشت که قابل ملاحظه بودن شدت این ناهنجاری‌ها بروز مشکلات دهان و دندان را در پی دارد و در شیوه گفتار و غذا خوردن فرد اختلال ایجاد می‌کند و به پوسیدگی دندان و مینای دندان می‌انجامد. دیگر پی‌آمد اختلالات فکی و دندانی کاهش جذابیت چهره و تحت الشعاع قرار گرفتن زیبایی فرد است. بنا به این دلایل رایج‌ترین دلیل مراجعه به متخصص ارتودنسی را باید اختلال‌های فکی ـ دندانی(جابجایی، انحراف، جلو و عقب بودن فک) دانست. دندان‌های ردیف بالا و پایین در بهترین حالت به خوبی روی یکدیگر قرار می‌گیرند و جفت می‌شوند. دندان‌های بالا باید اندکی روی دندان‌های پایین را بپوشاند. تمام دندان‌ها باید ردیف و منظم باشند و فاصله بین آنها برابر باشد.

انواع روابط فکین


در دسته بندی الگوی اسکلتی صورت رابطه‌ی بین دندان‌ها نیز در نظر گفته می‌شود:

اسکلتی کلاس ۱

هنگامی که فک‌ها متناسب با هم و جمجمه رشد می‌کنند، دارای نسبت کلاس ۱ هستند. در این حالت، فک بالا کمی جلوتر از فک پایین است و قوس پایین داخل قوس بالا قرار می‌گیرد بطوری که دندان‌های بالا و پایین دارای همپوشانی جزئی هستند. این وضعیت مطلوب می‌باشد. در صورتی که تمام دندان‌ها مرتب باشند، چنین شرایطی ایده‌آل است. در این حالت نیمرخ صافی وجود دارد.

اسکلتی کلاس ۲

این وضعیت گاهی اوقات اورجت زیاد یا بیرون زدگی فک نامیده می‌شود و در آن دندان‌های بالا خیلی جلوتر از دندان‌های پایین قرار گرفته‌اند. در این شرایط هم دندان‌های جلو و هم دندان‌های عقب جلوتر از دندان‌های پایین می‌باشند.
انواع و عوارض نامرتبی کلاس دو عبارتند از:
دیپ بایت: دندان‌های جلو در پایین به طرف کام دهان بیرون می‌آیند و هنگام خندیدن پنهان هستند.
کراس بایت: پهنای فک بالا برای اینکه بطور مناسب روی فک پایین قرار بگیرد بسیار کم است. کراس بایت دربرگیرنده‌ی استخوان است و مستلزم درمانی به غیر از بریس‌های عادی می‌باشد.
دندان‌های نهفته شده: دندان‌هایی که زودتر بیرون آمده‌اند فضای مورد نیاز برای دندان‌هایی که در سنین بالاتر بیرون می‌آیند را اشغال می‌کنند. بطور معمول این دندان‌ها داخل استخوان باقی می‌مانند.
بهم ریختگی: دندان‌های دائمی بزرگ بوده و فک برای اینکه تمام دندان‌ها را در خود جا دهد کوچک است.

اسکلتی کلاس ۳

نامرتبی کلاس ۳ شرایطی است که فک پایین جلو آمده باشد که علت آن می‌تواند رشد بیش از حد فک پایین، رشد کمتر از حد عادی فک بالا یا ترکیبی از هر دو باشد. این وضعیت می‌تواند حتی در صورتی که دندان‌ها هنگام بسته شدن بطور مناسب روی هم قرار نگیرند رخ دهد. گاهی اوقات با بسته شدن فک، یک دندان به دندان دیگر روی فک مخالف ضربه زده و فک را به طرف جلو می‌راند. این حالت آندربایت نیز نامیده می‌شود و از نیمرخ بصورت مقعر دیده می‌شود. ناهنجاری کلاس ۳ در فک باعث این مشکل می‌شود:
آندربایت: دندان‌های پایین روی دندان‌های بالا می‌افتند.

مشکلات ناشی از انحراف فک


عوارض کجی فک هم جسمی و هم عاطفی است. انحراف و جابجایی فک  غذا خوردن، تنفس، خوابیدن و صحبت کردن را دشوار می‌کند و بیمار حتی هنگام بی‌حرکت بودن فک نیز ناراحت است. مشکلات ناشی از انحراف فک و جلو و عقب بودن فک در تمام بیماران یکسان نیست و به شدت انحراف بستگی دارد. با این حال به نظر می‌رسد سه مشکل زیر در میان بیماران دچار کجی فک عمومیت داشته باشد.

دشواری در جویدن

متاسفانه انحراف فک باعث می‌شود که فک بالا و پایین به هم بخورد و بیمار هنگام جویدن دچار درد و ناراحتی شود.

تنفس غیرطبیعی

انحراف فک بیمار را وادار می‌کند تا از راه دهان نفس بکشد. تنفس مداوم از راه دهان عوارض متعددی را به دنبال دارد.

ظاهر غیرعادی

انحراف فک ساختار صورت را به هم می‌زند. کودکانی که مدت طولانی از پستانک استفاده کرده‌اند یا انگشت شست را مکیده‌اند، در سال‌های آتی با مشکل ناهنجاری فک  و جلو و عقب بودن فک مواجه می‌شوند. این مشکل هم زیبایی صورت و هم اعتماد به نفس فرد را تحت الشعاع قرار می‌دهد.

علت


انحراف فک و نامرتبی دندان اغلب ارثی است، که یعنی این مشکل در افراد خانواده به ارث می‌رسد. ممکن است بین اندازه فک بالا و پایین یا بین اندازه دندان و فک تفاوت وجود داشته باشد، در نتیجه، منجر به شلوغی و نامرتبی دندان‌ها یا الگوی نامناسب بایت دندان شود. تغییر در اندازه یا ساختار هر یک از فک‌ها، می‌تواند یا توسط شکل فک، مانند اثرات نقص‌های مادرزادی‌ مثل شکاف کام و لب، تحت تاثیر قرار بگیرد یا توسط عوامل دیگری مانند:
• عادات نامناسب دوران کودکی مانند مکیدن انگشت، لکنت زبان، استفاده از پستانک بعد از سن ۳ سالگی و استفاده طولانی از شیشه شیر.
• دندان‌های اضافه، دندان‌های غایب، دندان‌های اشتباه درآمده یا دندان‌های با شکل غیر طبیعی
• دندان بد پر شده، روکش، ابزارهای ارتودنسی، ریتینر‌ها و بریس‌های ارتودنسی
• بد جوش خوردن فک شکسته در اثر ضربه
• تومور فک و دهان

علائم


• درآمدن غیر طبیعی دندان‌ها
• ظاهر غیر طبیعی چهره
• مشکل و ناراحتی هنگام جویدن و گاز گرفتن
• مشکلات گفتاری (نادر) شامل نوک زبانی صحبت کردن
• تنفس دهانی (تنفس از طریق دهان بدون بستن لب‌ها)

درمان


هدف از انجام جراحی ارتودنسی بازیابی شکل طبیعی آناتومی و کارایی فک در بیماران مبتلا به اختلالات فکی و نامرتبی دندان‌ها است. جراح می‌‌تواند فک را در بیشتر جهات حرکت داده یا چرخش دهد تا دندان‌ها در موقعیت مناسبی نسبت به هم قرار گیرند و هارمونی صورت نیز بازیابی شود. معمول‌ترین روش درمان این است که قبل از جراحی برای چند ماه ارتودنسی انجام می‌‌شود تا دندان‌ها تا جای ممکن ردیف شوند و در موقعیت بهتری قرار گیرند. برای انجام ارتودنسی از روش‌های مختلفی می‌‌توان استفاده کرد مانند ارتودنسی معمول با براکت‌های فلزی، ارتودنسی با براکت‌های سرامیکی، براکت‌های لینگوال یا زبانی و ارتودنسی نامرئی که برای بزرگسالان به کار می‌‌رود. برای اصلاح راستای قرارگیری فک از روش‌های کنترل رشد فکی با استفاده از برخی وسایل خاص ارتودنسی استفاده می‌‌شود، مانند گارد دهانی که شب‌ها استفاده می‌‌شود یا نگهدارنده‌ها که بعد از درمان ارتودنسی برای حفظ جایگاه جدید دندان‌ها استفاده می‌‌شود. با این ترتیب، دندان‌ها به روش باثبات‌تری در استخوان فک حرکت داده می‌‌شوند. ممکن است در ابتدا نحوه قرارگیری دندان‌ها روی هم بدتر نیز شود که این وضعیت موقتی است. اما با انجام جراحی، بهترین حالت قرارگیری دندان‌ها را می‌‌توان ایجاد کرد و درمان برگشت ارتودنسی بعد از عمل تیز بسیار ساده‌تر و آسان‌تر خواهد بود. بعد از عمل جراحی فک، مجدداً ارتودنسی به مدت چندین ماه انجام می‌‌شود. اصلی‌ترین هدف‌های انجام جراحی فک عبارت‌اند از:
جابجایی فک پایین با استئوتومی تقسیمی پیکانی: برای ناهنجاری‌های نوع دو که لازم است فک پایین جلو بیایید معمولاً از روش استئوتومی تقسیمی پیکانی استفاده می‌‌شود. از این روش در بیمارانی که فک پایینی آن‌ها عقب‌تر است استفاده می‌‌شود.
حرکت دادن فک بالا: برای حرکت دادن فک بالا به سمت بالا، پایین یا جلو لازم است که برخی از استخوان‌های فک بالا بریده شوند.
زمان انجام جراحی معمولاً به زمان تکمیل شدن رشد استخوانی بستگی دارد. معمولاً در حدود سن ۱۵ سالگی، رشد فک بالا و در حدود ۱۶ تا ۱۹ سالگی، رشد فک پایین کامل می‌‌شود. رشد فکی دختران معمولاً زودتر از پسران کامل می‌‌شود.

هزینه


هزینه ارتودنسی و درمان نامرتبی فک و دندان‌ها به عامل‌های متعددی چون نوع درمان، طول درمان، حق‌الزحمه متخصص ارتودنسی، موقعیت کلینیک، پوشش بیمه‌ای و دیگر درمان‌های ترمیمی لازم برای تکمیل یا پیشبرد درمان بستگی دارد.

ارسال پاسخ